Współczesne silniki Diesla są wyposażone w układy, których celem jest ograniczanie ilości szkodliwych substancji przedostających się do atmosfery. Jednym z ich elementów jest filtr cząstek stałych, określany skrótem DPF. Jego praca polega na zatrzymywaniu cząstek sadzy powstających podczas spalania oleju napędowego.
Z czasami osady gromadzą się wewnątrz filtra, dlatego układ musi okresowo przeprowadzać proces ich wypalania. W trakcie regeneracji sadza zostaje przekształcona w mniejszą ilość pozostałości, co pozwala ograniczyć stopień zapełnienia filtra. Proces ten odbywa się w sposób automatyczny w określonych ustaleniach, jednak jego przebieg zależy w głównej mierze od temperatury silnika, sposobu jazdy i stanu technicznego pojazdu. DPF nie jest więc elementem, który funkcjonuje niezależnie od pozostałych podzespołów. Na jego funkcjonowanie wpływają także układ wtryskowy, czujniki ciśnienia i temperatury oraz sprawność samego silnika.
Sposób użytkowania samochodu ma znaczenie dla częstotliwości regeneracji filtra. Podczas krótkich przejazdów, w szczególności w ruchu miejskim, silnik na prawdę bardzo często nie osiąga temperatury pozwalającej przeprowadzenie pełnego procesu wypalania sadzy. O ile pojazd jest regularnie wyłączany w trakcie regeneracji, zanieczyszczenia mogą stopniowo się akumulować, a sterownik może podejmować kolejne próby oczyszczania filtra. Z kolei bardziej długa jazda ze stabilnym obciążeniem silnika może sprzyjać uzyskaniu warunków potrzebnych do zakończenia tego procesu, jeżeli już układ jest sprawny. Nie oznacza to jednakże, że każda trasa oprócz miastem rozwiąże problem. O ile przyczyną nieprawidłowej pracy jest uszkodzony czujnik, niesprawny układ wtryskowy albo inna usterka, sam sposób jazdy nie usunie jej źródła. W praktyce warto zwracać uwagę na komunikaty wyświetlane na desce rozdzielczej, zwiększone zużycie paliwa, spadek mocy oraz częstsze uruchamianie wentylatora po zakończeniu jazdy. Pojedynczy objaw nie przesądza o awarii filtra, niemniej jednak jego powtarzanie się może wskazywać na konieczność sprawdzenia układu.
Diagnostyka DPF wymaga oceny kilku parametrów, a nie tylko i wyłącznie odczytania jednej informacji z komputera pokładowego. Znaczenie ma między innymi ciśnienie różnicowe, czyli różnica ciśnienia spalin przed filtrem i za nim, oraz temperatura spalin, obliczone zapełnienie oraz historia regeneracji. Wyniki trzeba interpretować w odniesieniu do konkretnego silnika i warunków, w których wykonano pomiar. Wysokie ciśnienie różnicowe może wskazywać na ograniczony przepływ spalin, lecz przed postawieniem diagnozy trzeba uwzględnić stan przewodów pomiarowych i czujnika. Ważne jest także rozróżnienie sadzy od popiołu. Sadza może być usuwana w trakcie regeneracji, jednakże popiół, powstający w głównej mierze z pozostałości dodatków zawartych w oleju silnikowym, stopniowo pozostaje wewnątrz filtra. Z tego powodu wręcz prawidłowo przeprowadzane wypalanie nie przywraca bez końca początkowej pojemności szczegółu. Przy dużym nagromadzeniu popiołu potrzebna może być ocena sposobów czyszczenia filtra albo jego wymiany. Dobieranie postępowania zależy od konstrukcji układu, rzeczywistego stopnia zużycia i wyników diagnostyki.
Na działanie filtra wpływa także jakość obsługi technicznej auta. Olej silnikowy powinien spełniać wymagania producenta, w tym dotyczące dopuszczenia do pracy z układem oczyszczania spalin. Niewłaściwy preparat może zwiększać ilość popiołu gromadzącego się w filtrze, co ma znaczenie w dłuższym okresie eksploatacji. Nie powinno się również ignorować usterek związanych z termostatem, układem recyrkulacji spalin EGR czy wtryskiwaczami, ponieważ mogą one zaburzać warunki spalania i utrudniać regenerację. W sytuacji częstych prób wypalania, pojawienia się ostrzeżenia o zapełnieniu filtra lub przejścia silnika w tryb ograniczonej mocy warto ustalić przyczynę na podstawie diagnostyki. Wymuszona regeneracja nie zawsze jest odpowiednim wyjściem, w szczególności gdy zapełnienie przekracza dopuszczalny poziom albo występuje dodatkowa usterka. Ważne pozostają również zasady dotyczące eksploatacji i napraw układu emisji spalin, ponieważ usunięcie filtra albo ingerencja w jego działanie może naruszać obowiązujące przepisy. Ocena stanu DPF powinna więc uwzględniać zarówno bieżące parametry pracy, jak i historię użytkowania pojazdu a także stan współpracujących z nim podzespołów.
Zobacz także: dpf łódź.